Номер 23, страница 19 - гдз по белорусскому языку 6 класс учебник Валочка, Зелянко

23. Прачытайце тэкст.

У Беларусі шмат розных рэк. Галоўныя рэкі Беларусі: Дняпро, Прыпяць, Бярэзіна, Сож, Нёман, Заходняя Дзвіна.

Большасць гарадоў пабудаваны на іх берагах, бо нашы продкі сяліліся звычайна каля рэк і азёр.

Ёсць сярод нашых рэк адна незвычайная. Гэта рака Няміга. У старажытным Мінску яна з'яўлялася ракой-вуліцай. Па ёй плавалі на чаўнах тагачасныя гарадскія жыхары. Раней Няміга была прыгожая, а потым звузілася і змялела. Сёння яна цячэ ў падземнай трубе пад вуліцай Нямігай у Мінску.

Рэкі — гэта блакітныя шляхі Беларусі, а азёры людзі ласкава называюць яе «блакітнымі вачыма». Самыя вялікія азёры — гэта Нарач, Чорнае, Асвейскае, Браслаўскія, Свіцязь. Амаль кожнае возера хавае мноства таямніц і загадак... (Паводле кнігі «Мая Радзіма — Беларусь»)

Што з'яўляецца блакітнымі шляхамі Беларусі, а што — яе блакітнымі вачыма? Як вы думаеце, чаму аўтар робіць такія параўнанні?

Назавіце галоўныя рэкі Беларусі, яе самыя вялікія азёры.

На колькі сэнсавых частак можна падзяліць тэкст? Пра што гаворыцца ў кожнай з іх?

Спішыце частку, у якой расказваецца пра незвычайную раку ў Беларусі. У чым яе незвычайнасць? Вызначце, якім спосабам звязваюцца сказы ў гэтай частцы. Падкрэсліце словы, пры дапамозе якіх сказы звязаны паміж сабой.

Складзіце схему выдзеленага сказа. Вызначце яго будову. Назавіце галоўныя і даданыя члены сказа. Абгрунтуйце пастаноўку знакаў прыпынку.

Блакітнымі шляхамі Беларусі з'яўляюцца рэкі, а блакітнымі вачыма — азёры. Аўтар робіць такія параўнанні, бо рэкі, нібы шляхі, працякаюць праз усю краіну, а азёры, круглыя і празрыстыя, падобныя на вочы, якія адлюстроўваюць блакітнае неба.

Галоўныя рэкі Беларусі: Дняпро, Прыпяць, Бярэзіна, Сож, Нёман, Заходняя Дзвіна. Самыя вялікія азёры: Нарач, Чорнае, Асвейскае, Браслаўскія, Свіцязь.

Тэкст можна падзяліць на тры сэнсавыя часткі. У першай частцы гаворыцца пра рэкі і азёры Беларусі ўвогуле. У другой — пра незвычайную раку Нямігу. У трэцяй — пра вобразныя назвы рэк і азёр.

Ёсць сярод нашых рэк адна незвычайная. Гэта рака Неміга. У старажытным Мінску яна з’яўлялася ракой-вуліцай. Па ёй плавалі на чаўнах тагачасныя гарадскія жыхары. Раней Неміга была прыгожая, а потым звузілася і змялела. Сёння яна цячэ ў падземнай трубе пад вуліцай Нямігай у Мінску.

Незвычайнасць ракі ў тым, што ў старажытнасці яна была ракой-вуліцай, а сёння цячэ ў падземнай трубе. Сказы ў гэтай частцы звязваюцца паслядоўна, пры дапамозе займеннікаў (гэта, яна, ёй) і лексічнага паўтору (Неміга).

Сказ Рэкі — гэта блакітныя шляхі Беларусі, а азёры людзі ласкава называюць яе «блакітнымі вачыма» з'яўляецца складаназлучаным. Ён складаецца з дзвюх частак, звязаных злучнікам а.

Першая частка: дзейнік — рэкі, выказнік — шляхі. Даданыя члены: азначэнне — блакітныя, дапаўненне — Беларусі.

Другая частка: дзейнік — людзі, выказнік — называюць. Даданыя члены: дапаўненні — азёры, яе, «блакітнымі вачыма»; акалічнасць — ласкава.

Працяжнік ставіцца паміж дзейнікам і выказнікам, выражанымі назоўнікамі ў назоўным склоне. Коска ставіцца паміж часткамі складаназлучанага сказа перад злучнікам а. Двукоссе выдзяляе ўмоўную назву.