Номер 4, страница 84 - гдз по белорусской литературе 7 класс учебник Лазарук, Логінава

4. Чым дасягаецца рытмічнасць верша? Што такое стапа ў вершы? Што такое вершаваны памер? Якія памеры вы ведаеце? Што такое рыфма, страфа?

4.Найважнейшай адзнакай верша з'яўляецца рытм.

Рытмічнае гучанне вершаванай мовы дасягаецца перш за ўсё раўнамерным чаргаваннем націскных і ненаціскных складоў або паўтарэнне масобных груп складоў, сярод якіх абавязкова ёсць адзін націскны, а пры ім адзін або два ненаціскныя. Такія групы складоў называюцца стопамі.

Напрыклад, возьмем радок з твора "У яго быў свет цікавы..." :

Ловіць сэрцам спеў прыгожы ...

́ ́ ́ ́
_ _ _ _ _ _ _ _

У гэтых радках націскі падаюць на кожны няцотны склад (першы, трэці, пяты, сёмы) і такім чынам утвараюць чатыры двухскладовыя стапы.

́ ́ ́ ́
_ | _ _ | _ _ | _ _ | _

Двухскладовая стапа з націскам на першым складзе называецца харэем. Яна ў радку паўтараецца чатыры разы, таму і вызначаецца як чатырохстопны харэй.

Стопы ў вершах бываюць двухскладовыя (харэй, ямб) і трохскладовыя (дактыль, амфібрахій, анапест).

Ямб – двухскладовая стапа з націскам на другім складзе (́ __).

Наш мілы дзядзька, наш Антоні,
Ў дзіцячым часта быў палоне...

́ ́ ́ ́
_ | _ _ | _ _ | _ _ | _

Дактыль – трохскладовая стапа з націскам на першым складзе (́ __).

Верш Максіма Багдановіча "Раманс":

Зорка Венера ўзышла над зямлёю,
Светлыя згадкі з сабой прынясла...

́ ́ ́ ́
_ _ | _ _ | _ _ | _ _
—————————————————

Амфібрахій — трохскладовая стапа з націскам на другім складзе ( _ ́ _ ).

Верш Дануты Бічэль "Роднае слова"

Пад казачным дубам над Нёманам сінім
Хлапец прызнаваўся ў каханні дзяўчыне...

́ ́ ́ ́
_ _ _ | _ _ _ | _ _ _ | _ _ _

Анапест - трохскладовая стапа з націскам на трэцім складзе ( _ __́ ).

Верш Якуба Коласа "Ручэй"

Між алешын, кустоў,
Дзе пяе салавей...

́ ́
_ _ _ | _ _ _
_ _ _ | _ _ _

Рыфма – сугучнасць канчаткаў:

Наш мілы дзядзька, наш Антоні,
Ў дзіцячым часта быў палоне...

Страфа – роўная частка верша з аднолькавай колькасцю радкоў, аб'яднаных пэўнай рыфмоўкай.

Па-над белым пухам вішняў,
Быццам сіні аганёк,
Б'ецца, ўецца шпаркі, лёгкі
Сінякрылы матылёк.