Номер 4, страница 178 - гдз по белорусской литературе 9 класс учебник Праскаловіч, Рагойша

4. Прывядзіце некаторыя прыклады розных форм псіхалагізму з апавядання Кузьмы Чорнага «На пыльнай дарозе».

4.У гэтым жа творы прысутнічаюць і іншыя сродкі псіхалагічнай характарыстыкі персанажаў.

Гэта апісанне эмацыянальнага стану дванаццацігадовага хлапчука («Ён моцна аб нечым стаў думаць і змоўк. І твар яго раптам ажыў. Пачалі, як цені ад хмар у ветраны дзень па зямлі, праходзіць па твары яго адзнакі перажытага смутку і ўздымаў, адбітак як бы нейкай мудрасці пазнання жыцця з'явіўся на ім, і ўпэўненасць у неабходнай патрэбе пацешыць матку, і моцнае жаданне гэтага, важнае і для яе, і для яго. І зусім не адбілася на твары яго непаразуменне перад тым, што гэта ж сам ён нічым яшчэ не нацешыўся»); раскрыццё сутнасці персанажа праз яго манеру гаварыць («Пчолы нейкія, каб на іх упадкі, з зямлі вылазяць, — адказаў ён з вялікай сталасцю дарослага, і гэта выйшла ў яго смешна, па-дзяцінаму, — адна, ліха ёй, джала дала мне ў нагу, чорт яе бачыў, ішоў ды наступіў»).

4. 1. Прамы псіхалагізм (праз аўтарскі аналіз): пісьменнік непасрэдна раскрывае ўнутраны стан герояў, іх думкі і пачуцці. Напрыклад, апісанне стану бацькі: «Зноў у яго галаве пачалі таўчыся пакутныя думкі», або маці: «Старая сядзела нерухома... яна не спала, а сядзела так у вялікай пакуце».

2. Ускосны псіхалагізм (праз знешнія праявы):
а) Псіхалагічны партрэт: знешні выгляд старога перадае яго душэўны боль: «Вочы яго былі сухія і чырвоныя, твар быў у зморшчынах, як у вельмі старога чалавека».
б) Псіхалагічная дэталь: бацька бярэ з сабой жменю роднай зямлі, што сімвалізуе яго непарыўную сувязь з радзімай і боль страты.
в) Учынкі персанажаў: стары ўвесь час азіраецца ў бок пажарышча, што сведчыць пра яго невыносную тугу, а яго сын Міша імкнецца клапаціцца пра бацькоў.

3. Унутраны маналог: перадача думак і разважанняў героя, якія ён не выказвае ўголас. Такімі маналогамі напоўнены вобраз бацькі, які разважае пра сэнс жыцця: «Усё жыццё працаваў, будаваў, а цяпер што? Усё згарэла, усё прапала. І нашто было жыць?».

4. Псіхалагічны пейзаж: апісанне прыроды суадносіцца з душэўным станам герояў. Пыльная, бясконцая дарога, спякотнае сонца і выпаленая зямля адлюстроўваюць іх спустошанасць, безнадзейнасць і пакуты.