Номер 5, страница 16 - гдз по белорусской литературе 11 класс учебник Мельнікава, Ішчанка

5. Паразважайце, якія маральна-філасофскія праблемы і чаму ўзнямаліся ў беларускай «вясковай прозе».

5. Тэтралогія Вячаслава Адамчыка «Чужая бацькаўшчына» прысвечана грамадска-палітычным падзеям з мінулага заходнебеларускай вёскі, пачынаючы яшчэ з даваенных часоў пры Польшчы і заканчваючы Вялікай Айчыннай вайной. Пісьменнік не замоўчваў цяжкасці ўстанаўлення савецкай улады менавіта на заходніх землях Беларусі, звяртаўся да падрабязнага апісання хвалі рэпрэсій, трагедыі Першай і Другой сусветных войнаў. Аўтар мастацкімі сродкамі даследаваў духоўныя і маральныя пошукі беларусаў, людзей з рознымі імкненнямі — шчырых і сквапных, справядлівых і хітрых, спагадлівых і жорсткіх, тых, хто, на яго думку, і стварае народную гісторыю.

Тэма вясковай бацькаўшчыны, вяртання да вытокаў стала вельмі актуальнай у нацыянальнай прозе. Кола праблем, звязаных з мінулым, сучаснасцю і будучыняй вёскі, маральна-філасофскім светам яе жыхароў, следам за І. Мележам («Палеская хроніка») распрацоўвалі ў сваіх творах А. Жук («Паляванне на Апошняга Жураўля»), В. Ка рамазаў («Бярозавыя венікі», «Пушча»), І. Пташнікаў («Мсціжы»), Г. Марчук («Крык на хутары»). У мастацкіх творах беларускія пісьменнікі асэнсоўвалі сацыяльныя зломы ХХ стагоддзя і іх сумны ўплыў на лёс вёскі, асуджалі бязлітасныя да прыроды і чалавека сацыяльныя і вытворчыя эксперыменты. Своеасаблівыя тэмы экалогіі душы і прыроды, страты маральных арыенціраў у вірлівай сучаснасці, захавання духоўнасці чалавека і грамадства, клопату пра сумленнасць душы спалучаліся ў творах гэтых пісьменнікаў з ідэямі нацыянальнага — роднай прыроды, бацькоўскага кутка — як сапраўднай каштоўнасці і крыніцы натхнення.

Балючая праўда пра неперспектыўную вёску, маральную абыякавасць сучаснікаў паказана ў аповесці Алеся Жука «Паляванне на Апошняга Жураўля». Сапраўды трагічнай фігурай выступае галоўны герой твора Сцяпан Дзямідчык, які здолеў зберагчы сваю душу жывой. Яму не абыякавы лёс роднай зямлі, нават самай малой травінкі на ёй. Гэты чалавек-праўдалюб, дзейсная і актыўная натура, гіне ад кулі браканьераў. Але найбольш небяспечна тое, што герой гіне і па прычыне людской абыякавасці і карыслівасці.

5. У беларускай «вясковай прозе» ўзнімаўся шэраг глыбокіх маральна-філасофскіх праблем, што было абумоўлена сацыяльна-гістарычным кантэкстам і светапоглядам пісьменнікаў, якія ў большасці сваёй былі выхадцамі з вёскі.

Асноўныя праблемы:

1.Чалавек і зямля. Асэнсоўвалася непарыўная сувязь селяніна са сваёй зямлёй як асновай яго матэрыяльнага і духоўнага існавання. Зямля ўспрымалася як святыня, страта сувязі з якой вяла да маральнай дэградацыі асобы.

2.Захаванне гістарычнай памяці і нацыянальных традыцый. Вёска паказвалася як асяродак захавання народнай культуры, мовы, маральных каштоўнасцей і пераемнасці пакаленняў. Пісьменнікі імкнуліся зафіксаваць гэтую спадчыну, адчуваючы пагрозу яе знікнення пад уплывам урбанізацыі і глабалізацыі.

3.Праблема маральнага выбару. Героі часта апыналіся ў складаных гістарычных абставінах (калектывізацыя, вайна, пасляваеннае аднаўленне), якія патрабавалі ад іх цяжкага выбару паміж дабром і злом, сумленнем і асабістай выгадай, чалавечнасцю і жорсткасцю.

4.Супрацьстаянне вёскі і горада. Разглядалася праблема ўплыву горада на традыцыйны ўклад жыцця, разбурэння векавых маральных устояў і адрыву чалавека ад сваіх каранёў.

Чаму ўзнімаліся гэтыя праблемы?

Гэтыя праблемы сталі актуальнымі ў другой палове ХХ стагоддзя, калі беларуская вёска перажывала карэнныя змены: імклівая ўрбанізацыя вяла да яе заняпаду, адыходзіла старэйшае пакаленне — носьбіты традыцыйнай культуры і памяці пра ключавыя падзеі гісторыі. Пісьменнікі-«вяскоўцы» (Іван Мележ, Янка Брыль, Іван Шамякін, Васіль Быкаў і інш.) адчувалі адказнасць за захаванне духоўнай спадчыны народа. Яны бачылі ў вёсцы не проста месца жыхарства, а калыску нацыі, крыніцу яе маральнай сілы, таму праз лёсы сялян імкнуліся асэнсаваць агульнанацыянальныя і агульначалавечыя пытанні быцця.