Номер 8, страница 254 - гдз по белорусской литературе 10 класс учебник Бязлепкіна-Чарнякевіч, Акушэвіч

8. Складзіце канспект раздзела: канспект — апорную схему, цытатны канспект, тэматычны канспект, план-канспект (на выбар).

8. Першыя пасляваенныя дзесяцігоддзі ўяўляюць сабой важны, але неаднародны ў ідэйнаэстэтычных адносінах перыяд літаратурнага развіцця.

Перамога СССР у Вялікай Айчыннай вайне абумовіла патрыятычны і жыццесцвярджальны пафас літаратуры гэтага перыяду. Цэнтральнымі ў слоўным мастацтве з'яўляліся тэмы нядаўняй вайны і аднаўлення мірнага жыцця, адбудоўвання гарадоў і вёсак.

£азія

У многіх вершах паэтаўфрантавікоў адлюстраваны складаныя пачуцці салдата, які сустрэў доўгачаканую Перамогу, вярнуўся ў родныя мясціны, але замест квітнеючых садоў убачыў папялішчы (вершы 1945 года: «Франтавік» Пімена Панчанкі, «Зва рот» Пятра Глебкі, «Скончыўшы паход» Максіма Лужаніна, «Сумна пахне палын...» Анатоля Вялюгіна). У лірыцы першых пасляваенных гадоў яшчэ чулася водгулле нядаўняй трагедыі, паўставалі малюнкі руін і спусташэння, а таму ў ёй гучалі тужлівыя ноты. Але, нягледзячы на гэта, у большасці твораў увасаблялася надзея на лепшае, адчуваўся энтузіязм і рашучасць былых воінаў аднавіць знішчанае ворагам. Гэта ідэя была прадыктавана сапраўдным народным рухам па аднаўленні Радзімы і працоўным гераізмам. Вядучая для ўсёй пасляваеннай літаратуры тэма адбудовы разбуранай гаспадаркі і стваральнай працы знайшла адлюстраванне ў лірыцы Аркадзя Куляшова, Петруся Броўкі, Аляксея Пысіна, Анатоля Вялюгіна, Сяргея Дзяргая і інш.

У блізкім тэматычным ключы развівалася і беларуская паэма: творы Петруся Броўкі «Ясны кут», «Хлеб», Пімена Панчанкі «Маладосць у паходзе», Аркадзя Куляшова «Новае рэчышча», «Толькі ўперад» і іншыя сведчылі пра мастацкія пошукі аўтараў у гэтым жанры.

Адметную старонку тагачаснай літаратуры ўяўляла сабой паэзія Максіма Танка, у якой спалучаліся схільнасць да мастацкага эксперымента і творчае засваенне фальклорных традыцый. Адзін з найбольш значных здабыткаў нацыянальнага ліраэпасу ў гэты перыяд — паэма Максіма Танка "Люцыян Таполя" (1946), прысвечаная тэме мастака і мастацтва.

£роза

Для літаратуры гэтага перыяду характэрны павышаная цікавасць да тэмы вайны і партызанскага змагання, паказ кіруючай ролі камуністычнай партыі, яе вызначальнага ўкладу ў перамогу над ворагам. Усе па дзеі ўзнаўляліся з панарамным, эпа пейным размахам, як, напрыклад, у раманах Івана Шамякіна «Глыбокая плынь», Міхася Лынькова «Века помныя дні», Івана Мележа «Мінскі напрамак», Аляксея Кулакоўскага «Рас стаёмся ненадоўга». У творах дзейнічала вялікая колькасць персанажаў, якія рэзка размяжоўваліся на станоўчых (савецкіх людзей) і ад моўных (фашыстаў і іх паслугачоў). Вобразы галоўных герояў белетры заваліся і раман тыза валіся. Трэба адзначыць, што такое захапленне герояў вайны і працы было пра дыктавана не толькі ідэалагічнымі ўстаноўкамі, але і рэальнасцю: краіна была спустошана — і толькі людзі вялікай духоўнай сілы, трываласці маглі ўзняць яе з руін.

раАатургія

Як і ў эпічнай паэзіі, у бе ларускай драматургіі пасляваеннага дзесяцігоддзя ярка выявілася патрэбнасць у асэнсаванні трагічных і гераічных падзей мінулай вайны. Па меркаванні даследчыка Міколы Мішчанчука, для падобнай тэматыкі найбольш прыдатны драматычны жанр — гераічная драма. Пры гэтым у пасляваенны час пачала плённа развівацца камедыяграфія. Лепшымі драматычнымі творамі дзесяцігоддзя справядліва лічацца п'есы на ваенную тэму: «Мілы чалавек», «З народам» Кандрата Крапівы, «Канстанцін Заслонаў» Аркадзя Маўзона, «Брэсцкая крэпасць» Кастуся Губарэвіча.

Смерць Іосіфа Сталіна ў 1953 годзе прадвызначыла пафас абнаўлення і сацыяльнага аптымізму. Старэйшыя пісьменнікі Аркадзь Куляшоў, Пімен Панчанка, Максім Танк, Янка Брыль, Іван Мележ, Іван Шамякін і іншыя выяўлялі новыя грані майстэрства. Пасля вымушанага маўчання і забыцця вярнуліся ў літаратуру творцы, якім пашчасціла выжыць пасля рэпрэсій (Уладзімір Дубоўка, Язэп Пушча, Сяргей Грахоўскі, Алесь Звонак і інш.). З прыходам маладой генерацыі «дзяцей вайны» (Вячаслаў Адамчык, Рыгор Барадулін, Анатоль Вярцінскі, Ніл Гілевіч, Васіль Зуёнак, Уладзімір Караткевіч, Іван Пташнікаў, Міхась Стральцоў, Янка Сіпакоў і інш.) распачаўся новы яркі этап у гісторыі айчыннай літаратуры.

£азія

Характар паэзіі другога пасляваеннага дзесяцігоддзя вызначала тэндэнцыя да лірызацыі, узмацнення асобаснага пачатку. Любоў да роднага краю і клопат пра захаванне мовы сталі лейтматывамі лірыкі Пімена Панчанкі, Рыгора Барадуліна, Ніла Гілевіча, Уладзіміра Караткевіча і інш. Шырокую прадстаўленасць мела філасофская лірыка, новым словам у якой загучала тэма асваення космасу (Аркадзь Куляшоў). У грамадзянскай лірыцы старэйшых паэтаў (Пятрусь Броўка, Аркадзь Куляшоў, Максім Танк, Пімен Пан чанка) адлюстравалася пераацэнка ранейшых каштоўнасцей і ўласных творчых набыткаў. Паказальным у гэтых адносінах стаў верш Пімена Панчанкі «Анкета» — прызнанне ў тым, што паэт не заўсёды на высокім узроўні трымаў планку літаратурнага майстэрства, растрачваючы свой талент на пустыя словы. Роздум над прызначэннем і прыродай паэтычнага мастацтва, часам балючы і пакутлівы, даў добрыя вынікі. Новы этап творчай эвалюцыі вопытных аўтараў засведчылі кнігі «Пахне чабор» Петруся Броўкі, «Смага» Кастуся Кірэенкі, «Новая кніга» Аркадзя Куляшова, «Мой хлеб надзённы» Максіма Танка, «Пры святле маланак» Пімена Панчанкі, «Твае далоні» Аляксея Пысіна. Па-ранейшаму паэты не пакідалі без увагі ваенную тэму. У вершах 1960х гадоў, напісаных прадстаўнікамі франтавога пакалення («Іванчай» Аляксея Пысіна, «Сустрэча былых канагонаў» Міколы Аўрамчыка, «Акупацыя» Сяргея Дзяргая), знаходзілі мастацкае асэнсаванне трагічныя франтавыя падзеі, супраціўленне ў падполлі, знясільваючая праца і прыгнёт у палоне. Атрымала развіццё заяўленая раней тэма вогненных вёсак і лагераў смерці («Трасцянец» Максіма Танка, «Рэквіем па кожным чацвёртым» Анатоля Вярцінскага, «Га рыць, гарыць мая Лагойшчына» Ніла Гілевіча).

Прыкметнай з'явай тагачаснага літаратурнага працэсу і адным з першых укладаў у мастацкае асэнсаванне тэмы лагераў смерці стала ліры капубліцыстычная паэма ветруся про кі долас срцау (1960). Аснову твора, агульную танальнасць і на строй якога вызначаюць матывы сы ноўняга болю і бяды, склала асабістая трагедыя аўтара: яго маці была знішчана ў Асвенціме. Наведванне ў 1947 годзе лагера смерці пакінула ў душы пісьменніка цяжкі след.

£роза

Шматлікія творы гэтага перыяду засведчылі вяртанне да класічных традыцый рэалістычнага мастацтва. Павысілася цікавасць літаратуры да ўнутранага свету звычайнага чалавека (апавяданні Івана Мележа, Янкі Брыля, Івана Пташні ка ва, Івана Чыгрынава, Міхася Стральцова). Дзякуючы Уладзіміру Караткевічу проза ўзбагацілася творамі гістарычнай тэматыкі (аповесць «Дзікае паляванне караля Стаха»; раманы «Каласы пад сярпом тваім», «Хрыстос прызямліўся ў Гародні). Гістарычныя аповесці і раманы пісьменніка садзейнічалі папулярызацыі беларускага мінулага, абуджэнню нацыянальнай годнасці. Героі твораў — выключныя, смелыя, неардынарныя людзі — не пакідалі абыякавымі чытачоў рознага ўзросту. З імем Уладзіміра Караткевіча і яго аповесцю «Дзікае паляванне караля Стаха» звязана ўзнікненне ў айчын най літаратуры жанру гістарычнага дэтэктыва.

У другое пасляваеннае дзесяцігоддзе з'явіліся раманы на тэму нядаўняга мінулага і сучаснасці, якія пазней стануць нацыянальнай класікай.

раАатургія

Папулярнай заставалася тэма Вялікай Айчыннай вайны: ёй прысвечаны п'есы «Юныя мсціўцы» Аляксандра Гутковіча і Уладзіміра Хазанскага, «Выбух» Міхаіла Алтухова і Мікалая Гарулёва, «Людзі і д'яблы» Кандрата Крапівы, «Марат Казей» Валянціна Зуба і інш. Узнікалі творы рэвалюцыйнай тэматыкі, рабіліся спробы асвоіць жанр сямейнабытавой драмы, стварыць п'есы маральнаэтычнай праблематыкі (Кастусь Губарэвіч, Аркадзь Маўзон, Валянцін Зуб, Іван Козел і інш.). Як адзін з галоўных вектараў развіцця драматургіі выразна абазначылася цікавасць аўтараў да сучаснай рэчаіснасці, надзённых пытанняў. Акрамя вядомых драматургаў, што працягвалі пошук новых тэм і канфліктаў, у новай якасці паспрабавалі сябе і паспяховыя празаікі Іван Мележ («Пакуль вы маладыя»), Іван Шамякін («Не верце цішыні»; «Выгнанне блудніцы»). Тым не менш драматургія, якая паступова пераадольвала наступствы тэорыі бесканфліктнасці, не мела такіх значных дасягненняў, як паэзія і проза. Паслабленне ідэалагічных і цэнзурных абмежаванняў, адносная свабода творчасці, рэабілітацыя бязвінна асуджаных пісьменнікаў, шматлікія мастацкія знаходкі — усё гэта дало падставы даследчыкам называць другое пасляваеннае дзясяцігоддзе літаратурным рэнесансам, параўноваць з «бурапеннымі» 1920мі гадамі.