Номер 4, страница 80 - гдз по белорусской литературе 11 класс учебник Мельнікава, Ішчанка

4. Паразважайце над прычынамі здрадніцтва паліцаяў. Як у творы выяўляюцца сувязі паміж ваенным часам і даваенным жыццём?

4.Асабліва лютуе Зміцер Гуж, сын селяніна Івана Гужова, якога ў гады калектывізацыі несправядліва раскулачылі. Яшчэ з тых гадоў ён затаіў вялікую крыўду і нянавісць да савецкай улады і яе прыхільнікаў. Калі прынялі рашэнне аб раскулачванні іх сям'і, ён падаўся ў банду. А ў час вайны, дачакаўшыся свайго моманту, хоча адпомсціць усім былым актывістам і аднавяскоўцам за несправядлівыя адносіны да бацькі. Разам з такімі ж здраднікамі, Патапам Каландзёнкам і Антосем Недасекам, ён з'яўляецца на хутары Багацькаў, паводзіць сябе нахабна, вымагаючы выпіўку і «закусь». Паліцаяў баяцца вяскоўцы, бо здраднікі нядаўна расстралялі «захожага чырвонаармейца», павесілі двух камуністаў, адзін з іх быў дырэктарам школы. Гуж камандаваў расправамі над местачковымі яўрэямі, рабаваў і дзяліў іх нажытак паміж паліцаямі, даваў інструкцыі іншым карнікам. Людзі памятаюць, што Зміцер Гуж быў з маленства ліхі, падлеткам абіраў сады, крыўдзіў меншых, разбойнічаў. Ён з дзіцячых гадоў узненавідзеў зямлю і працу на ёй («А начарта яна мне? Я яе з дзецкіх лет зненавідзеў. Пляваў я на зямлю»). У калектывізацыю ён некуды ўцёк ад раскулачвання, а ў вайну з'явіўся з вінтоўкай у руках, каб помсціць за мінулае. Гуж пагражае Сцепанідзе расправай за тое, што была калгаснай актывісткай, тлумачыць прычыны свайго здрадніцтва: «Ну... ты ў мяне дажджэшся! <...> Я не забудуся, з чыёй ласкі на чужой зямлі гора мыкаў. Я цяпер чаго сюды прыбіўся? <...> Думаеш, немцам служыць? Чхаў я на немцаў. Мне трэба расчытацца з некаторымі. З калхоз- нічкамі... Што тут раскашавалі, як мой бацька на Салаўках канаў». Помслівы, бязлітасны, амаральны паліцай цешыцца ўладай над людзьмі, якую далі яму акупанты, не баючыся ні людскога, ні боскага суда: «Я ўсю жысць быў падначалены, малы чалавек. Усяго бойся. А цяпер у мяне ўласць! Поўная. Я ж цяпер для вас вышэй, чым сельсавет. Вышэй, чым райкам. <...> Я ж магу любога... стрэльнуць. <...> А магу і наградзіць...» Сцепаніда памятала руплівага, працавітага старэйшага брата паліцая, яго сумленнага, нават набожнага бацьку, яна не ведае, адкуль у Зміцера столькі нянавісці і лютасці да людзей. Ёй горка, што і зараз, як і ў калгасныя часы, зноў свае здзекуюцца са сваіх.

Паліцаі Каландзёнак і Недасека такія ж небяспечныя, як і Гуж. Патап Каландзёнак, па аўтарскай характарыстыцы, «ні мужчына, ні баба». Гэта няшчасны, у многім абдзелены прыродай чалавек, злосны па натуры, які ў час вайны адчуў, што прыйшла яго пара. Да вайны ён жыў з хворай маці ў будынку пры сельсавеце, выконваў розныя даручэнні прадстаўнікоў мясцовай улады.

4. Прычыны здрадніцтва паліцаяў у творы шматгранныя і глыбока псіхалагічныя. Галоўнымі матывамі становяцца страх за ўласнае жыццё, эгаізм і жаданне атрымаць лепшыя ўмовы існавання, а таксама маральная слабасць і адсутнасць цвёрдых перакананняў. Для некаторых апраўданнем здрады служылі даваенныя крыўды на савецкую ўладу.

Сувязь паміж ваенным часам і даваенным жыццём выяўляецца праз ідэю, што вайна — гэта выпрабаванне, якое толькі выяўляе сапраўдную сутнасць чалавека, сфарміраваную раней. Выбар паміж гераізмам і здрадай з'яўляецца вынікам усяго папярэдняга жыцця персанажа, яго маральных якасцей і прынцыпаў. Аўтар паказвае, што ўчынкі герояў на вайне не выпадковыя, а заканамерна вынікаюць з іх даваеннага вопыту і характару.