Номер 4, страница 236 - гдз по белорусской литературе 11 класс учебник Мельнікава, Ішчанка

4. Дайце ацэнку паводзінам Дзяніса Зазыбы і Радзівона Чубара. Чым адрозніваюцца іх жыццёвыя філасофіі? У чым бачаць сваю віну героі рамана?

4. Дзяніс Зазыба становіцца сувязным, а Радзівон Чубар ваюе ў партызанскім атрадзе. Зазыба добра ўсведамляе, што ўвесь народ, «які падпаў пад акупацыю», стаў заложнікам вайны: «Пры такім заложніцтве ахвяры могуць быць незлічонымі». Неапраўдана жорстка гінуць як сем'і партызан, так і сем'і паліцаяў.

Падзел людзей на «сваіх» і «не сваіх» у вайну паўстае ва ўсёй сваёй жудаснасці. Пісьменнік згадаў пачварную трагедыю братоў Касцюкоў. Да калектывізацыі яны жылі дружна, як родныя браты, а потым адзін стаў вясковым актывістам, а другі трапіў у высылку. Вярнуўшыся дадому, малодшы апрануў паліцэйскую форму і знішчыў сям'ю брата-партызана, а брат-партызан забіў дзяцей і жонку брата-паліцая.

Не абмінула трагедыя і сям'ю Дзяніса Зазыбы. Арышт роднага сына Масея, у патрыятызме якога бацька не сумняваўся, пахіснуў веру старога ў справядлівасць савецкай улады, аднак не спыніў яго барацьбу з чужынцамі.

У рамане «Вяртанне да віны» гіне Радзівон Чубар, былы старшыня верамейкаўскага калгаса. Герой гіне як шчыры абаронца роднай зямлі, які раней «не прылічаў сябе да мясцовых людзей», аднак Чубару адкрылася яго паяднанасць з гэтым краем і яго жыхарамі. І назва рамана «Вяртанне да віны» звязана найперш з эвалюцыяй светапогляду Чубара.

Трапіўшы ў нямецкі палон, Радзівон разважае: «...ва ўсякай бядзе павінен быць вінаваты і што кожны потым вяртаецца да віны сваёй». Нямецкі афіцэр пасадзіў Чубара ў самалёт, каб той паказаў размяшчэнне партызанскага атрада, але той па сваёй волі скокнуў уніз, абарваўшы такім чынам сваё жыццё.

4. Паводзіны Дзяніса Зазыбы і Радзівона Чубара ў рамане кардынальна адрозніваюцца. Дзяніс — заўзяты ўласнік, яго ўчынкі прадыктаваны выключна прагай нажывы і асабістай выгады. Ён дзейнічае жорстка, падступна і не грэбуе ніякімі сродкамі для дасягнення сваіх мэт, што характарызуе яго як адмоўнага персанажа. Паводзіны Радзівона Чубара больш складаныя і супярэчлівыя. Ён працавіты чалавек, але ім рухае не толькі жаданне агульнага дабра, але і славалюбства, зайздрасць і імкненне да ўлады. Яго ўчынкі часта з’яўляюцца вынікам унутранай барацьбы паміж старымі, уласніцкімі звычкамі і новымі, калектывісцкімі ідэаламі.

Жыццёвыя філасофіі герояў кантрасныя. Філасофія Дзяніса Зазыбы — гэта філасофія індывідуаліста-ўласніка: «мая хата з краю», галоўнае — асабістае ўзбагачэнне. Ён не прымае новую калектыўную рэчаіснасць і змагаецца за захаванне свайго аднаасобнага свету. Радзівон Чубар, наадварот, спрабуе прыстасавацца да новых умоў. Яго жыццёвая філасофія — гэта пошук свайго месца ў новым грамадстве. Ён хоча быць лідарам, весці за сабой людзей, але яго разуменне калектывізму яшчэ не пазбаўлена эгаістычных памкненняў. Ён — чалавек пераходнага перыяду, у якім змагаюцца старое і новае.

Героі па-рознаму бачаць сваю віну. Дзяніс Зазыба, хутчэй за ўсё, не адчувае маральнай віны за свае дзеянні, бо лічыць іх натуральнымі ў барацьбе за ўласнасць і дабрабыт. Яго віна вызначаецца з пункту гледжання савецкай ідэалогіі — ён «кулак», вораг калектывізацыі. Віна Радзівона Чубара мае больш глыбокі, унутраны характар. Ён усведамляе свае памылкі, зробленыя праз славалюбства і празмерную самаўпэўненасць. Ён адчувае віну за сваю жорсткасць у адносінах да іншых, за зайздрасць, за тое, што не заўсёды мог паставіць агульныя інтарэсы вышэй за асабістыя. Яго віна — гэта віна чалавека, які вучыцца жыць па-новаму, спатыкаючыся і памыляючыся.